I-MORUK TRADISIONÁL: AI-NINO

AI-MORUK TRADISIONÁL: AI-NINO                                                           

Introdusaun

Iha kontestu ida ne’e sei hakle’an liu kona-ba Ai-moruk tradisionál. Ai-moruk tradisionál mak Ai-moruk sira ne’ebé hetan husi natureza maibé halo sai fali Ai-moruk hodi uza kura moras balun ne’ebé ema hasoru iha nia moris, ho prosesu ne’ebé ita koñese no hatene atu halo sai Ai-moruk iha ita nia moris. Tanbá iha nasaun ida ne’e ema barak rekoñese Ai-moruk tradisionál tanbá komunidade barak mak sei do’ok husi sentru saúde, nune’e Ai-moruk tradisionál sira ne’e mak bele tulun atu fasilita lala’is hodi kura moras sira ne’ebé ema hetan. Ai-moruk tradisionál  mai husi ai-hun no ai-horis sira ne’ebé moris iha fatin barak iha to’os, iha ai-laran no iha fatin ne’ebé de’it ema kuda no nia sei moris mesak iha fatin ne’ebé de’it.

Iha kontestu ida ne’e, sei hakle’an liu kona-ba Ai-nino ne’ebé sai hanesan Ai-moruk tradisionál    hodi kura moras sira ne’ebé bele kura iha ita nia moris.  Ai-nino nia moris hanesan mós aihun sira seluk nia iha abut, hun, tahan, funan no fuan.  No parte ne’ebé sai hanesan Ai-moruk mak nia tahan, nia abut no fuan. Maibé iha asesmentu ida ne’e husi grupu sei relata de’it kona-ba Ai-nino nia fuan atu halo ba Ai-moruk hodi bele kura moras hanesan estomagu, tensaun, diabetes, rins no seluk tan.

 Konteúdu

1. Ai-nino nia moris

Ai-nino ne’e nia moris mesak iha fatin ne’ebé de’it no bele mós ema kuda iha to’os laran. Maibe Ai-nino ne’e moris permanente hanesan ai-hun sira seluk maibé Ai-nino ne’e funan no fuan iha sá tempu de’it iha bai-loron nomós udan-ben.

Ai-nino sai hanesan Ai-moruk ida ne’ebé bele tulun ema atu kura moras balun ne’ebé hasoru iha ita nia moris, maské ema haree hanesan ai-fuik balun ne’ebé moris maibé nia importánsia ba iha ita nia moris bo’ot tebes tanbá bele tulun ema hodi kura moras balun ne’ebé ema hasoru iha ema nia moris. Ai-nino ne’e nia moris hanesan mós ai-hun sira seluk iha abut, hun, tahan, funan no fuan.

B. Funsaun Ai-nino

Funsaun husi Ai-nino ida ne’e sai hanesan Ai-moruk tradisionál  atu kura moras barak ne’ebé hetan iha ita nia moris loron-loron, tanbá Ai-nino ida ne’e importante tebes ba ema nia moris. Nune’e Ai-nino ne’e nia funsaun lahanesan ai-horis sira seluk ne’ebé sai hanesan ai-fuan atu han maibe Ai-nino hanesan ai-fuik ida ne’ebé ita halo ba Ai-moruk tradisionál de’it. Ai-nino ne’e nia funsaun boot tebes ba ema nia moris tanbá husi Ai-nino ne’e nia abut, kulit, tahan, fuan halo parte ba Ai-moruk hotu hodi uza kura moras barak ne’ebé ema hetan iha nia moris.                                                                                                              

C. Prosesu oinsá halo Ai-moruk tradisionál ho Ai-nino.

1. Matérial sira ne’ebé uza atu halo ba Ai-moruk tradisionál husi Ai-nino nia fuan mak tuir mai ne’e:

Ai-nino nia fuan

• Bee manas
• Kop
• 
  
  Kanuru
• Makkoi
• Pasador

1. Prosesu no lala’ok atu halo Ai-moruk husi Ai-nino nia fuan:

1. Ku’u Ai-nino nia fuan